Bakit Hindi Nangingitlog ang Manok Ko?

Apat na check, sunod sunod

• Broody ba siya? Isa lang ang tumigil at normal pa rin ang iba? Dito ka magsimula.
• Sapat ba ang tubig? Pinakamabilis i-check, at pinakamahaba ang bakas kapag nakaligtaan.
• Layer feeds ba talaga? Grower o broiler feeds sa isang inahin, kulang sa calcium ng tatlo hanggang limang beses.
• May parasites ba? Common po ito sa Pilipinas, hindi bihira, at may Philippine survey na nagpapatunay.

Wala pong kalendaryo sa listahan at sinadya iyon. Sa latitude ng Pilipinas, hindi sapat ang paggalaw ng day length para patigilin ang production ng isang flock, at nasa English na artikulo ang buong sukat nito.

Ilang itlog ba talaga ang target mo?

Ito dapat ang unang tanong, kasi kalahati ng nagtatanong kung bakit tumigil ang inahin nila ay may hawak na target na galing sa ibang klaseng manok.

Ganito ang inilalathala ng breed information system ng DOST-PCAARRD kada native line kada taon: Darag 110, ZamPen 105, Camarines 62, Boholano 62. Nagsisimula silang mangitlog sa edad na 20 hanggang 22 weeks, at 40 hanggang 43.6 g ang average na bigat ng itlog (PCAARRD). Nasa 63 hanggang 83% naman ang fertility at 70 hanggang 77% ang hatchability sa apat na line.

Iba naman ang lumalabas sa totoong bakuran. Sinurvey nina Naldo et al. (2021) ang 80 farmer sa anim na mountain barangay ng Ayungon, Negros Oriental, free range na may supplemental feeds, at 38 na itlog kada hen kada taon ang na-record nila. Average na 27 manok kada bakuran.

72 na itlog ang gap sa pagitan ng Darag sa PCAARRD at ng na-measure sa Ayungon. Dalawang bagay ang sinasabi niyan nang sabay. Mas mababa ang totoong bakuran kaysa sa breed figure kapag sinukat sa field, at kahit perfect ang management mo, hindi lalabas ang commercial layer number sa isang native na inahin.

Kaya kunin mo muna ang tamang baseline bago ka mag-alala. Kung native ang breed ng flock mo, hindi tanong kung bakit hindi 300 ang annual production. Ang tanong, mas mababa ka ba sa observed range na 38 hanggang 110 kada hen kada taon.

May isa pang detalye sa parehong dataset na madalas makaligtaan. Naka-record din sa parehong Ayungon survey ang average survival rate na 71.57% ± 13.30, at disease ang cause ng 88% ng mortality ayon sa mga farmer mismo. Ibig sabihin, sa isang backyard flock, mas malaki ang chance na mawala ang isang inahin bago pa siya maka-abot sa full laying year kaysa sa chance na maabot niya ang breed figure.

Broody ba siya, o may sakit?

Isa lang ang tumigil at okay naman ang iba sa flock? Halos laging broody ang sagot, at hindi po sakit iyon.

Sa review nina Hu et al. (2025), 29.71 ± 3.09 na araw ang average na haba ng broody period, at 17.44 ± 1.00 na araw pa bago mag-resume ang laying. Total, 47.15 na araw kada episode. Bumababa rin ang daily feed intake niya mula 80 g patungong 20.81 ± 1.41 g habang nakadapa siya.

Isang caveat na dapat sabihin nang diretso. Jiangxi Taihe Silky ang breed na sinukat doon, isang indigenous line mula sa China, hindi Philippine native. Walang katulad na measurement sa native natin, kaya shape ito at hindi exact figure para sa inahin mo. Pero pareho ang pattern sa lahat ng breed: mas mataas ang broodiness sa meat-type kaysa sa egg-type, at nasa meat-type side ang native na manok.

Kaya kapag nakadapa siya sa nest at ayaw umalis, hindi medication ang kailangan mo. Decision ang kailangan: papipisain mo ba siya, o babalik siya sa laying flock. Parehong may cost, at malinaw ang trade off. Mga 47 na araw na walang itlog laban sa isang batch ng sisiw na hindi mo binili.

Mainit ba ang tubig sa drinker tuwing tanghali?

Unang i-check sa buong listahan, at libre po ito.

Sa mga study na tinipon nina El Sabry et al. (2023), bahagyang pagbaba lang ng production ang 24 oras na walang tubig, pero severe na ang 48 at 72 oras. Ang importante ay ang recovery: bumaba ang production ng 4% sa loob ng anim na araw, nanatili doon ng pitong araw, at bumalik lang sa dating level pagkatapos ng 14 na araw. Dumarami rin ang cracked eggs matapos ang 24 at 48 oras.

Ibig sabihin, hindi problema ng Martes ang natuyong drinker noong Martes ng hapon. Two-week problem po iyon, at pagdating ng oras na mapansin mong kaunti na ang naiipon sa tray, isang linggo nang nakalipas ang mismong pagkakamali.

Sa init ng bakuran, tubig ang unang nauubos at huling naaalala. Isawsaw mo ang kamay mo sa drinker tuwing tanghali. Mainit sa iyo, mainit din sa flock, at bababa ang water intake nila. At kapag bumaba ang water intake, bumababa rin ang feed intake, kaya dalawang problema ang nabubuo mula sa isang tuyong drinker.

Grower feeds pa ba ang binibili mo?

Pangalawang check, at isang figure lang ang kailangan mong tandaan.

Ayon sa Hy-Line Brown, 0.90 hanggang 1.05% lang ang calcium ng rearing at developer diets, at 3.33 hanggang 4.70% naman ang laying diets. Sa pinakamakitid na basa, 3.17 na beses ang layo. Sa pinakamalapad, 5.22 na beses.

Common na pagkakamali po ito sa bakuran at madaling maintindihan kung bakit. Grower feeds ang nabili mo dahil iyon ang stock ng dealer, o mas mura, o dahil doon nakasanayan ng flock mula pa noong day old sila. Hindi agad bumababa ang bilang. Manipis, malambot o kakaibang hugis na shell ang unang senyales, at pagbaba na ng count, ilang linggo na silang kulang.

May babala rin ang Hy-Line sa pre-lay diet, na 2.50% lang ang calcium: bawal daw ito lampas sa first egg dahil kulang ito para suportahan ang production. Transition feed po iyon, hindi permanenteng ration.

Gaano ka-common ang bulate dito?

Very common, at may Philippine measurement nito, na bihira sa topic na ito.

Kumuha sina Ybañez et al. (2018) ng 243 fecal sample mula sa walong small-scale layer farm sa Leyte noong Abril hanggang Hunyo 2016. May gastrointestinal parasites ang 92.2% ng sample. Strongyloides sa 74.1%, Heterakis sa 59.3%, Eimeria sa 43.2%, Ascaridia sa 41.2%, at Capillaria sa 10.7%.

Ingat po sa figure na iyan. Prevalence iyon, hindi production loss. Hindi sinukat ng study ang itlog, kaya bawal itong gawing porsiyento ng nawalang production. Sapat na ang totoong sinasabi nito: sa maliliit na layer farm dito, ang normal na kondisyon ay may bulate, at hindi ito ang exception. Kaya hindi wild guess ang “baka may bulate” sa Pilipinas.

Sa external parasites naman, may threshold na naka-publish. Kahit moderate infestation lang, mahigit 100 mites kada manok, bumababa na ang production ayon sa Merck Veterinary Manual. Gabi at sa ilalim ng roost mo sila tingnan, kasi doon sila nagtatago sa umaga.

Ano ang madalas na namamali

1. Ang mali: Ipinapanukat ang native na inahin sa 300 na itlog kada taon.

   Ito ang gawin: Alamin mo muna ang breed ng manok mo at doon mo ipanukat.

   110 ang pinakamataas na published figure ng DOST-PCAARRD sa apat na native line, at 62 ang pinakamababa. Sa commercial layer sa cage house galing ang 300.

2. Ang mali: Binibilhan agad ng gamot ang broody na inahin.

   Ito ang gawin: Tingnan mo muna kung normal pa ang production ng iba. Kung oo, broody lang siya.

   Walang disease at walang feeding error na tumatama sa isang manok at hindi sa katabi niya. Mga 47 na araw kada broody episode, at hindi po iyon sakit.

3. Ang mali: Grower o broiler feeds sa nangingitlog na flock.

   Ito ang gawin: Layer feeds pagdating ng first egg, at doon din itigil ang pre-lay.

   0.90 hanggang 1.05% lang ang calcium ng grower laban sa 3.33 hanggang 4.70% ng layer. Sa shell quality muna lumalabas ang kulang bago sa count.

4. Ang mali: Ginagawang porsiyento ng nawawalang itlog ang 92.2% na parasite figure sa Leyte.

   Ito ang gawin: Prevalence po iyon. Gamitin mo para sabihing common ang bulate, hindi para magbilang ng itlog.

   Walang production data ang study na iyon. Ang paggawa ng figure na hindi nila sinukat ay pag-imbento sa mas mahirap na kalahati ng sagot.

5. Ang mali: Sinisisi ang panahon o ang day length.

   Ito ang gawin: Tubig, feeds, pugad at mites muna. Sa dulo na lang ang kalendaryo.

   Napakaliit ng annual swing ng day length sa latitude natin. Nasa English na artikulo ang buong arithmetic, at kulang pa rin sa hinihingi ng mga layer guide ang pinakamahabang araw sa Maynila.

Ano ang gagawin mo bukas ng umaga

Isang umaga lang ang kailangan para matapos ang apat na check, at walang kailangang bilhin.

Bilangin mo muna ang inahin at ang itlog, at isulat mo ang petsa. Wala pong ibang paraan para malaman kung mababa nga ba ang production mo, kasi walang published hen-day rate para sa Philippine backyard flock kahit kanino. Gap G-1 iyan at open pa rin.

Tapos, apat na tingin. Hawakan mo ang tubig sa drinker. Basahin mo ang sako at hanapin ang salitang layer. Buhatin mo ang nakadapang manok at silipin kung may itlog sa ilalim. At sa gabi, tingnan mo ang ilalim ng roost para sa mites.

Kung wala kang makita sa apat at native ang breed ng inahin mo, malamang walang sira. 38 hanggang 110 na itlog kada taon ang native na manok. Hindi po iyon sirang manok. Ginagawa lang niya ang ginagawa ng breed niya, at ang hinihintay mong figure ang siyang hiniram sa ibang hayop, sa ibang bahay, sa ibang klima.

Mga tanong na totoong tinatanong

Ilang itlog ba dapat ang native na inahin kada taon?

Depende sa lahi po, at malayo sa commercial layer ang lahat ng lahi. Ayon sa breed information system ng DOST-PCAARRD, 110 itlog kada taon ang Darag, 105 ang ZamPen, at 62 lang ang Camarines at Boholano. Sa isang totoong bakuran naman, 38 itlog kada inahin kada taon ang nasukat ng survey nina Naldo et al. (2021) sa 80 magsasaka sa Ayungon, Negros Oriental. Kung 62 hanggang 110 ang hinahanap mo at 38 ang nakukuha mo, may problema. Kung 300 ang hinahanap mo, ibang manok po ang tinutukoy ng numerong iyon.

Bakit tumigil ang isang manok lang at nangingitlog naman ang iba? Buksan ang sagot

Malamang nagpipisa siya. Walang sakit at walang maling feeds na tumatama sa isang manok at hindi sa katabi niya. Sa review nina Hu et al. (2025), 29.71 araw ang karaniwang haba ng pagpipisa at 17.44 araw pa bago bumalik sa pangingitlog, kaya mga 47 araw ang isang beses na pagpipisa. Bumababa rin ang kinakain niya mula 80 g patungong 20.81 g kada araw habang nakadapa siya. Hindi po siya may sakit.

Ano ang unang titingnan kapag biglang bumaba ang itlog? Buksan ang sagot

Ang inuman. Sa mga pag-aaral na tinipon nina El Sabry et al. (2023), 48 at 72 oras na walang tubig ay malaking bagsak sa pangingitlog, at 14 na araw bago bumalik sa dating antas. Ibig sabihin, ang natuyong drinker noong Martes ng hapon ay makikita mo pa sa bilang ng susunod na linggo. Libre pong suriin at pinakamabilis ayusin.

Kulang ba sa calcium ang manok ko? Buksan ang sagot

Kung grower o broiler feeds pa rin ang kinakain niya, oo po. 0.90 hanggang 1.05% lang ang calcium ng rearing at developer diets ng Hy-Line Brown, at 3.33 hanggang 4.70% naman ang laying diets. Tatlo hanggang limang beses ang pinagkaiba. Manipis o malambot na balat ng itlog ang unang senyales, hindi ang bilang.

Kailan ito sakit at hindi na pangkaraniwan? Buksan ang sagot

Kapag may kasamang namatay na manok, hirap sa paghinga, o kakaibang galaw. Ayon sa Merck Veterinary Manual, kaya ng Newcastle disease na patigilin nang buo ang pangingitlog, at sa manok na kumpleto sa bakuna ay puwedeng ang pagbaba ng itlog na lang ang tanging senyales. Sa LGU veterinarian po iyon dinadala, hindi sa isang page sa internet.