Pakain sa Native na Manok na Hindi Puro Feeds

Ano ba talaga ang pinapayagan ng standard?

Isang dokumento lang sa buong bansa ang sumasagot dito nang may numero, at national standard iyon para sa free range chicken. Nakakabit ito sa label at boluntaryo, hindi batas na hahabol sa bakuran mo. Pero wala pong ibang Philippine text na nagsasabi kung gaano karaming bahagi ng kinakain ng native na manok ang puwedeng hindi galing sa commercial feeds na nasa sack.

Basahin ang section 6.6.3 sa tamang direksiyon. Ang kinukulong nito, ang cereal o grain, at mula sa ibaba: dapat hindi bababa sa 50%. Wala pong linya doon na naglilimita kung gaano karaming forage, dahon o insekto ang puwedeng kainin ng manok mo. Kaya ang tanong kung “puwede bang hindi puro feeds”, nasagot na noong 2018, at ang natitirang tanong, kung saan kukunin ang grain.

May bitag sa clause na madalas hindi napapansin. Sa section 6.4(b), ang cut and carry, ang pamimitas ng forage at pagdadala nito sa kulungan, tinatanggap bilang supplement at tahasang hindi bilang kapalit ng outdoor access. Kung confinement lang at binubuhusan mo ng forage araw araw, wala iyon sa loob ng standard kahit gaano karaming forage ang ibigay mo.

Walong halaman ang pinangalanan ng gobyerno, at hindi iyon ang ginagamit

Sa Annex F ng parehong document, pahina 18 hanggang 21, may list na pinamagatang “Examples of grasses and forage for free-range chicken.” Walong species, at ang isa sa kanila may Tagalog na pangalan na inilagay mismo ng standard sa loob ng entry nito.

Bago mo iyan gawing planting plan: informative annex ito ng mga halimbawa. Walang clause sa buong standard na nag-uutos na itanim ang alinman sa walong species na ito, at kay Dr. Gemerlyn Garcia ng CLSU nakasulat ang credit sa unang entry.

Ihambing mo ngayon sa aktuwal na ginagamit ng mga tao. Sinurvey ni Enario (2025) ang 185 backyard keeper sa Zamboanga del Sur, at 168 sa kanila ang may ginagamit na alternative feeds. Sa 168 na iyon, ganito ang count: corn 166, copra meal 146, rice bran 140, kangkong 102, banana 93, sweet potato 92, malunggay leaves 65, dahon ng ipil-ipil 52. Ang Madre de Agua, 13. Ang azolla, 6.

Dalawa sa walong forage species na pinangalanan ng gobyerno ang nasa pinakadulo ng ranking ng mga aktuwal na gumagamit. Ang pang-apat na pinakagamit, ang kangkong, wala man lang sa Annex F. 98.81% ang corn sa 168 na iyon at 7.74% lang ang Madre de Agua.

Huwag mo munang kopyahin ang dalawang numerong iyan. Nagsasalungat ang paper sa sarili nito. n = 168 ang nakasulat sa header ng Table 5, pero sa 185 nakuwenta ang percent column nito, samantalang 98.81% naman ang nakalimbag sa sariling prose ng paper para sa corn, na 166 sa 168. Raw count po ang binasa dito at hindi ang percent column, at 168 ang denominator na ginamit.

Ilang gramo ba talaga ang inilalapag?

Dalawang survey, sampung taon at dalawang island group ang pagitan, magkaibang author at magkaibang survey instrument. Halos pareho ang sinasabi nila, at hindi pa sila napagtabi ninuman.

Nagtatagpo ang tatlong linya ng table na iyan. Nagsasabog sa lupa ang 66.5% sa Western Visayas at 82.7% sa Zamboanga del Sur. Corn at rice bran ang una at pangalawa sa magkabilang dulo ng bansa, sampung taon ang pagitan. At halos magkapatong ang dami kada araw, kahit magkaibang paraan ng pagtatanong ang dalawa.

Walang numero ni Dusaran at Pabulayan ang puwedeng maglakbay nang mag-isa. Una, wala sa PDF ang mga table. Nakalimbag mismo doon: “Tables can be requested from the authors or from CPU.” Narrative ng author ang pinagbasahan ng lahat ng number sa itaas, at descriptive survey ito, hindi trial. Pangalawa, walang nailathalang sample size kahit saan, pati sa SERP-P record; provincial shares lang ang lumalabas. Pangatlo, Western Visayas lang ito, taong 2015, at 20 head pataas ang piniling growers, kaya hindi ito ang pinakamaliit na bakuran. Pang-apat, at ito ang pinakamabigat sa apat: ibinibigay ang sinukat, hindi kinakain. Kung ano ang sinasabi ng tagapag-alaga na isinasabog niya, hindi timbang ng nakain ng manok at lalong hindi ng nakita nito sa lupa.

Purposive sampling naman at iisang probinsiya lang ang panig ni Enario, at reported amounts din ang dami kada araw doon.

Kakainin niya. Hindi ibig sabihin lumalaki siya.

Dito nahahati ang “hindi puro feeds” sa dalawang magkaibang tanong, at ang pangalawa ang mas madalas hindi naitatanong. Kakainin ba ito ng manok? Iba iyon sa kung may naidadagdag ito sa timbang.

Pinakain nina Morbos, Espina at Bestil (2016) ang 96 na tatlong buwang gulang na Philippine native chicken, lalaki at babae, sa semi confinement sa loob ng 13 linggo. Commercial grower ration ang batayan, may halong Madre de Agua leaf meal sa 0, 5, 10 at 15%, 2 x 4 factorial CRD. Ang lumabas: tumaas ang cumulative voluntary feed intake habang tumataas ang inklusyon, at pinakamataas sa 15% sa weeks 10, 11 at 12. Ang cumulative weight gain, pababa ang trend.

Sinipi

TGLM is palatable but not adequate enough to supply the nutrients needed for a comparable weight gain with that of 0% supplementation, and a 5-10% inclusion in the diet is recommended.

Kumain nga sila nang mas marami, at hindi naman sila mas lumaki. Isang species iyan na pinangalanan mismo ng Annex F, sinubok sa Philippine native chicken sa isang state university dito, at may nakalimbag na number sa dulo.

Walang ganoong numero ang ipil-ipil. Tatlong magkakaibang inclusion ceiling ang makikita mo para sa dahon nito sa mga blog na Pilipino at wala ni isa sa tatlo ang may pinanggalingang dokumento, kaya wala sa kanila ang dadalhin ko rito. Ang nailathala talaga, purchase spec. Sa PNS/BAFS 163:2015 section 5.2.2.3, ganito dapat ang sako ng Leucaena o ipil-ipil leaf meal na ibinebenta sa iyo: moisture max 12.0%, crude protein min 20.0%, crude fibre max 14.0%, mimosine max 2 ppm. Spec po iyan ng binibili, hindi ng inihahalo, at hindi nagsasabi ang clause na iyon kung gaano karami ang puwedeng ipasok sa ration. Hindi rin ako beterinaryo o nutritionist, kaya hindi iyon ang sasagutin ko para sa iyo. Nasa homemade feeds naman ang panig ng paghahalo at ng protina.

Kaya ba ng bakuran ang pagkain?

May isang Philippine measurement dito, at hindi nito sinusukat ang kinain.

Sa Native Animal Farm ng Animal and Dairy Science Cluster sa UPLB, Enero hanggang Marso 2014, dry season kaya, sinundan ni Carpizo ang 20 manok na apat na linggo ang gulang, hinati sa dalawang grupo, sa loob ng 56 araw. Bawat manok, 0.75 m2 na bahay at 5 m2 na range. Mas gusto raw nila ang grasses kaysa sa broadleaves, at Cynodon dactylon ang most favored species. Sa dulo ng una at ikalawang grazing rotation, 29.02% at 39.97% ang available dry matter yield sa range.

Ang sinukat mismo: “the rate of defoliation in the grazed area was higher than in the ungrazed area. The area was almost 50% depleted at an interval of 28 days.”

Itabi mo ang 5 m2 na iyon sa section 6.4.3 ng standard, na nagtatakda ng maximum na 1 bird/m2 sa native sa outdoor range. Limang beses ang niluwag ni Carpizo kada manok kaysa sa pinakamaluwag na outdoor stocking density na pinapayagan, at halos kalahati pa rin ang naubos sa 28 araw. Iyan ang nakalathalang hangganan ng “kakain na lang sila sa bakuran”, at malayo iyan sa luwang na hawak ng karamihan sa atin. Nasa pillar ng native ang natitirang panig ng papel na iyan at kung ano ang hindi nito sinusukat sa feed intake.

Hindi sinasabi ng numerong iyan ang bagay na madalas ipinagpapalit dito. Rate of defoliation ang sinukat doon, hindi kung ilang gramo ang nakain ng manok. Magkaibang measurement po iyon. Hindi rin ako nakatagpo ng Philippine study ng scavengeable feed resource base o ng laman ng crop ng native na manok sa PCAARRD, PhilRice, UPLB, PJVAS at FAO. Taga Ethiopia, Uganda at pangkalahatang Southeast Asia ang existing literature. Kaya walang percentage ng intake ng native na galing sa scavenging ang maibibigay ko sa iyo, at nasa talaan ng mga kulang ang mga butas na ganito.

Apat na mali na paulit ulit

1. Ang mali: Basahin ang section 6.6.3 bilang limitasyon sa kung gaano karaming damo ang puwede.

   Ito ang gawin: Butil ang kinukulong nito at mula sa ibaba: at least 50% cereal o grains. Walang limitasyon doon sa forage.

   Pinangalanan mismo ng clause ang forage, grasses at insects bilang bahagi ng diet. Ang binibilang, ang butil, at ang tanong pagkatapos noon, saan ito kukunin.

2. Ang mali: Kunin ang inclusion percentage sa isang blog at ipatong sa ration.

   Ito ang gawin: Isang PH peer-reviewed na numero lang ang meron para sa isang forage plant sa native chicken: 5 to 10% na Madre de Agua leaf meal, rekomendasyon nina Morbos et al. (2016), at para lang iyon sa halamang iyon.

   Tatlong magkakaibang ceiling ang lumalabas sa mga blog para sa dahon ng ipil-ipil at wala ni isa ang may dokumentong pinagbatayan.

3. Ang mali: Ipagpalagay na kaya ng bakuran ang pagkain kapag malaki ito.

   Ito ang gawin: Sa 5 m2 kada manok, limang beses ang outdoor maximum ng PNS/BAFS 262:2018, halos 50% pa rin ang naubos ng damuhan sa 28 araw sa sukat ni Carpizo (2014).

   Iisang farm, isang dry season at 20 manok lang ang sukat na iyon, pero ito lang ang Philippine number na meron at pababa ang tinuturo nito, hindi pataas.

4. Ang mali: Gamitin ang defoliation figure bilang sukat ng kinain ng manok.

   Ito ang gawin: Basahin iyon bilang kung gaano kabilis naubos ang damuhan, at wala pang sumusukat ng gramo na nakukuha ng manok sa range dito sa Pilipinas.

   Magkaibang sukat ang pagkaubos ng halaman at ang nakain ng hayop. Kapag pinagpalit ang dalawa, may lumalabas na porsiyento ng intake na hindi sinukat ninuman.

Ang dalawang sagot ni Dusaran na hindi magkasundo

Sa iisang papel, dalawang numero na hindi magkakasya sa isa’t isa.

Nag-ulat ang mga grower sa Western Visayas ng mean na ₱491.90 kada buwan na gastos sa feeds sa survey nina Dusaran at Pabulayan, at 46.8% sa kanila ang nasa ₱300 pababa. Sa parehong paper, mean na 16.2 inahin at 4.4 tandang ang breeding flock, at 81.1 g at 79.1 g kada araw ang ibinibigay sa kanila. 49.86 kg iyon kada buwan. Hatiin mo ang ₱491.90 sa 49.86 kg at ₱9.87 kada kilo ang lalabas.

Bago mo dalhin ang ₱9.87 kahit saan, tingnan mo muna kung ano siya. 2015 na piso iyon. Breeders lang ang denominator, dahil hindi binibilang ni Dusaran ang mga pullet at cockerel na inaalagaan din ng parehong grower, kaya upper bound ang 9.87 at mas mababa pa ang totoo. Hindi rin ito market price ng kahit anong ingredient. At reported amounts pa rin ang magkabilang panig ng division na iyon.

Ganito ang laki nito katabi ng presyo ngayon. Sa BAI weekly monitoring para sa linggo ng 13 Hulyo 2026, ang pinakamurang raw ingredient sa listahan, copra meal sa ₱14.60 per kilo, at ang mais na numero uno sa dalawang survey, ₱24.75 per kilo. Wholesale po iyon sa miller at trader level at hindi ang isisingil sa iyo ng feed store sa bayan ninyo.

Isang bagay lang ang kayang ipahiwatig ng division na iyon. Ang dami ng sinasabi nilang ibinibigay at ang halagang sinasabi nilang ginagastos, hindi nagkakasundo sa loob ng iisang paper. Ang pinakasimpleng paliwanag, malaki sa “ibinibigay” na iyon ang hindi dumaan sa palengke: tira sa kusina, farm produced na corn, palay na hindi nabenta, forage, insekto. Farm produced nga ang pinanggalingan ng alternative feeds ng 82 sa 168 kay Enario, at purchased lang ang 41. Tugma iyon sa 17.0% na nagsabing “lack of fund to buy expensive feeds” ang pangunahing problema nila.

Doon din tumitigil ang lahat ng ito, dahil hindi ko masasabi kung alin sa dalawang number ang mali. Nakalimbag sa document mismo ang “Tables can be requested from the authors or from CPU”, at walang sample size na nailathala kahit saan. Ang mga table na nasa likod ng request line na iyon ang magsasabi kung tumitindig ang ₱9.87 o bumabagsak ito. Hangga’t hindi lumalabas ang mga iyon, prose summary ng author ang buong pinagbabatayan ng magkabilang panig ng paghahati.

Mga tanong na totoong tinatanong

Puwede bang hindi puro feeds ang ipakain sa native na manok?

Opo, at may Philippine standard na nagsasabi kung gaano. Sa section 6.6.3 ng PNS/BAFS 262:2018, ang national standard para sa free range chicken, dapat at least 50% cereal o grains ang diet ng broiler, layer at native type chicken, at ang natitira, mula sa forage, grasses, insects at iba pang supplemental feeds. Floor iyon sa butil at hindi ceiling sa damo: walang linya sa dokumento na naglilimita kung gaano karaming forage o insekto ang puwedeng kainin ng manok.

Ilang gramo ng pakain kada manok kada araw ang ibinibigay ng mga tagapag-alaga ng native? Buksan ang sagot

Dalawang Philippine survey ang nagtanong nito at halos pareho ang sagot. Sa Western Visayas, mean na 81.1 g kada araw sa inahin at 71.1 g sa pullet ang naitala nina Dusaran at Pabulayan (2015). Sa Zamboanga del Sur, 97 sa 185 na backyard keeper, o 52.4%, ang nasa 50 to 100 g kada manok kada araw ayon kay Enario (2025). Reported amounts po ang dalawang ito, kung ano ang sinasabi ng tao na ibinibigay niya, hindi timbang ng aktuwal na kinain ng manok.

Anong halaman ang puwedeng itanim para sa free-range na manok? Buksan ang sagot

May walong species na pinangalanan ang Annex F ng PNS/BAFS 262:2018: carabao grass (Paspalum renggeri), pinto peanut o mani-manihan (Arachis pintoi), Madre de Agua (Trichantera gigantea), guinea grass (Panicum maximum), signal grass (Brachiaria decumbens), centrosema (Centrosema pubescens), malunggay (Moringa oleifera) at azolla. Informative annex po ito ng mga halimbawa at hindi required planting list, kaya walang clause sa standard na nag-uutos na itanim ang alinman sa walong ito.

Nakakapagpalaki ba ng native na manok ang Madre de Agua? Buksan ang sagot

Kinakain nila ito, pero hindi ibig sabihin lumalaki sila dahil dito. Sa trial nina Morbos, Espina at Bestil (2016) sa 96 na Philippine native chicken, tumaas ang cumulative voluntary feed intake habang tumataas ang Madre de Agua leaf meal sa 0, 5, 10 at 15% ng diet, pero pababa ang trend ng cumulative weight gain. Ang sariling rekomendasyon ng papel, 5 to 10% na inklusyon.

Sapat ba ang damo sa bakuran para pakainin ang native na manok? Buksan ang sagot

Walang Philippine study kung ilang gramo ang nakukuha ng isang scavenging native chicken sa range, kaya walang porsiyento na maibibigay sa tanong na iyan. Ang meron, isang sukat kung gaano kabilis naubos ang damuhan: sa UPLB noong Enero hanggang Marso 2014, binigyan ni Carpizo ang bawat manok ng 5 m2 na range, at halos 50% pa rin ang naubos sa grazed area sa loob ng 28 araw. Limang beses iyon ng 1 bird/m2 na outdoor maximum ng PNS/BAFS 262:2018 section 6.4.3.